حقوق بشر ، حقوق بشر است

آرشام ..اریس رگنان ......................................................... از مواهب روي كار آمدن دولت نهم كه هر از چندگاهي نصيب ملت ايران مي شود ، نظريات ، سخنان ، و موضع گيريهاي برخي مسوولان است كه شنيدن برخي از آنها واقعاً انسان را به فكر فرو مي برد ، به طوري كه شخص تصميم به يك مكاشفه طولاني مي گيرد تا عمق سخن را دريابد .براي روشن شدن موضوع به اين خبر توجه كنيد :
منوچهر متكي - وزير امور خارجه – در كنفرانس خبري مشترك با همتاي كوبايي خود پس از اجلاس وزراي خارجه كشورهاي عضو جنبش عدم تعهد در تهران گفت : " معيارهاي دوگانه حقوق بشر بايد اصلاح شود " .[اعتماد15/6/86] خبر فوق چنين ادامه مي يابد كه :به گفته وزير امورخارجه " احترام به تنوع فرهنگي و پيداكردن نسبت بين فرهنگ ها و حقوق بشر حلقه مفقوده اي است كه اين اجلاس به دنبال آن است".
نكته اي كه وزير امور خارجه ابتدا به آن اشاره مي كند اين است كه معيارهاي حقوق بشر ، معيارهاي جهان شمول و يگانه اي هستند. معيارهايي كه فارغ از رنگ ، جنسيت و تعلق به هر فرهنگ و اجتماع و پايگاه طبقاطي در مورد هر فردي مصداق پيدا مي كند . معيارهايي كه آنچنان عامند كه به راحتي نمي توان كسي را مستثني كرد.در واقع به نوعي معيارهاي اساسي و پايه اي اند.وي سپس كشورها ، نهادها ، و بازيگراني را كه اين گزاره را ناديده مي گيرند از اين كار برحذر مي دارد و به آنان هشدار مي دهد.تا اينجاي قضيه جاي بسي سپاسگزاري از ايشان است كه اين گونه مشتاقانه براي حقوق بشر و معيارهاي آن كه در معرض خطرند دل مي سوزاند! اما دو نكته قابل تأمل در اين ميان وجود دارد كه تناقض گفتاري ايشان و بسياري از مسوولان و افرادي را كه به ظاهر در پي احقاق حقوق اساسي انسانند را برملا مي سازد و نشان مي دهد كه نگاهشان به مقوله اي چون حقوق بشر تا چه ميزان سطحي و ابزاري است .
1)در عرصه سياست بين الملل و حتي افكار عمومي جهاني ، وزير امور خارجه هر كشوري نيز نمادي است از آن كشور و مردمان آن در يك برهه خاص و سخنان و موضع گيريهاي آن شخص به نوعي تفكر غالب و يا بهتر بگوييم تفكر حاكم را مشخص مي سازد. اين كه آقاي متكي چنين سخناني را بيان مي دارد در ظاهر امر نشان مي دهد كه در سطح حاكميت چنين نگرشي حاكم است و اكثريت دارد.اما آيا به واقع اين گونه است؟خوب بود ايشان در كنار چنين سخن پراكني هايي به اين پرسش ها نيز پاسخ مي دادند:آيا فقط ديگرانند كه بايد از معيارهاي دوگانه و يا حتي چندگانه حقوق بشري پرهيز كنند؟اگر جواب منفي است آيا در داخل نيز اين گونه است؟آيا نه اين است كه هر روز در اظهارات مسوولان اعتراضاتي نسبت به عملكرد آمريكايي ها در نقض حقوق زندانيان و مظنونين تروريستي است اما در زندانهاي ايران زندانيان سياسي از حقوق متعارف و قانوني خود محرومند؟كساني كه هر روز به نيروهاي امنيتي اسراييلي و غربي در سركوب تظاهر كنندگان كشورهايشان خرده مي گيرند آيا نسبت به برخوردهاي خشن پليس و نيروهاي امنيتي در تجمعات قانوني داخل كشور نيز اعتراض مي كنند؟ آيا اينها و نظاير آن برخورد دوگانه با معيارهاي حقوق بشر نيست؟
2) قسمت جالب قضيه اينجاست كه وي در ادامه اظهارات خود نقيض سخنان خود را نيز بر زبان مي راند و به تنوع فرهنگي و پيدا كردن نسبت آن با حقوق بشر اشاره مي كند و به نوعي بحث نسبي گرايي و وجود معيارهاي چندگانه را پيش مي كشد. و از آن جالب تر تشكر او از اعضاي جنبش عدم تعهد براي حمايت از تشكيل مركز حقوق بشر و تنوع فرهنگي بود! بهتر است ايشان و امثال ايشان تكليف خود را با مقوله حساسي چون حقوق بشر مشخص كنند و توضيح دهند كه بالاخره اين مقوله امري است نسبي يا يگانه و جهان شمول؟

حقوق بشر مقوله اي است كه بنيان آن بر اخلاق و بخوصوص گزاره " آنچه بر خود نمي پسندي بر ديگران هم مپسند " استوار است.بياد مي آوريم كه در سراسر دوران مدرسه كتابهاي ديني و انديشه اسلامي ملهم از اين نظريه بودند كه اخلاق مقوله اي جهانشمول است و آگاهي از چند و چون آن نيز نزد ماست و نتيجه مي گرفتند كه اخلاقيات جوامع غربي چون با ما نمي سازد پس فاسد و منحط است. حال چگونه است كه برخي وقتي به حقوق بشر و حواشي آن مي رسند نظرشان تغيير كرده و نسبي گرا مي شوند؟اين تناقض در گفتار و رفتار چگونه توجيه مي شود؟

به هرحال آنچه مسلم است اين است كه مهمترين دستاورد دنياي مدرن مقوله اي به نام حقوق بشر است با معيارهاي جهانشمول آن.معيارهايي كه بر بنيان تفكرو خرد مدرن و اخلاقيات ملهم از آن شكل گرفته اند.وظيفه انسان مدرن نيز پاسداري و گسترش اين دستاورد عظيم انساني است.و نيز هرگونه سوء تعبير و استفاده ابزاري از آن محكوم است.چه در خارج از ايرانزمين و چه در داخل آن!معيارهاي آن نيز نبايد به بهانه فرهنگ گرايي و نسبي گرايي از منطقه اي به منطقه دچار تغيير گردند.چه در اين صورت هر كاري مجاز خواهد بود وديگر تنها بجز نامي از "حقوق بشر " باقي نمي ماند.